files/media/krzyz/krzyz.gif

Kształt krzyża harcerskiego (obowiązujący do dziś) został zatwierdzony podczas Zjazdu Zjednoczeniowego ZHP, który odbył się w dniach 1-2 listopada 1918 roku w Lublinie, który zatwierdził go jako odznakę Związku Harcerstwa Polskiego.

Następnie, kiedy to w 1989r. z szeregów ZHP wyłonił się Związek Harcerstwa Rzeczpospolitej, Rada Naczelna w Uchwale nr 35 z dnia 27 października 1989 r.
w sprawie symbolu Krzyża Harcerskiego podkreśla: (…) praktyką działania, wolę ułożenia stosunków z tworzącymi się organizacjami harcerskimi na zasadach autentycznego braterstwa, przyjaźni i służby chęć wspólnego poszukiwania tego, co może nas łączyć. (…) Krzyż Harcerski połączył niegdyś cztery odrębne organizacje harcerskie w jeden Związek Harcerstwa Polskiego. Stał się symbolem jedności ruchu harcerskiego. (…) Kierując się nadrzędnością racji wychowawczych oraz dążąc do współpracy, a w przyszłości do urzeczywistnienia idei jedności organizacyjnej ruchu harcerskiego, Rada Naczelna ZHP opowiada się za możliwością używania symbolu Krzyża Harcerskiego przez wszystkie organizacje harcerskie, które w swojej służbie uznają tradycyjne ideowe i wychowawcze wartości Harcerstwa. Rada Naczelna ZHP opowiada się za uznaniem i zarejestrowaniem tych organizacji.

Chęć dzielenia krzyża harcerskiego z innymi organizacjami – mimo iż historycznie należał od do ZHP – powracała nieustanie przez lata, także w roku 2004, kiedy Główna Kwatera ZHP zastrzegła krzyż harcerski oraz logo ZHP w Urzędzie Patentowym. Kierując się troską o dobro krzyża harcerskiego należało ochronić go patentem, by uniemożliwić wykorzystywanie go w celach handlowych czy innych, które mogłyby oczernić ten symbol.


Rys historyczny

W pierwszym numerze czasopisma „Skaut" z 15 października 1911 roku Andrzej Małkowski ogłosił konkurs „na polską odznakę skautową". W odpowiedzi na ten konkurs nadesłano aż 84 prace. Wśród nich znalazłi się projekt, który opracował Kazimierz Lutosławski. Opis tego projektu, który zajął 3 miejsce w konkursie, znalazł się wraz z wynikami konkursu w 8 numerze pisma „Skaut" z 1912 r.: „na tarczy okrągłej dwie szable, poniżej polski krzyż wojskowy Virtuti Militari z napisem „Bóg i Ojczyzna" - nad nim orzeł w locie - przy górnej krawędzi napis „Czuwaj!". Żadna z prac nie wydała się jednak na tyle interesująca, by od razu wprowadzić ją do użytku, toteż w końcu 1912 roku Naczelna Komenda Skautowa wyznaczyła do dalszych prac nad projektem m.in. ks. Kazimierza Lutosławskiego. Po wprowadzeniu do projektu szeregu zmian powstała odznaka: krzyż harcerski wzorowany na Orderze Virtuti Militari. Pierwsze krzyże harcerskie wręczono prawdopodobnie już we wrześniu 1913 roku na zakończenie kursu instruktorskiego zorganizowanego przez Naczelną Komendę Skautową w Dynasach.

Symbolikę jednego z projektów opisał Lutosławski własnymi słowami: „Wianek z dębu i wawrzynu oznacza cele do zdobycia: siłę i umiejętność, sprawność i wiedzę. Oplata on główny symbol skautowy: krzyż z hasłem »Czuwaj«. Kształt tego krzyża jest dawny: takiego użyto do naszego orderu waleczności: Virtuti Militari; uprzytamnia on w szczególności obowiązek dzielności. Ma on pośrodku kółko - symbol doskonałości, a w nim gwiazdę promienną, jakby światło przewodnie: ad astra! A sam krzyż znaczy: per aspera, bo wskazuje ciężką, cierniami walki z własnymi słabościami usłaną drogę, a przy tym oznacza też gotowość do walki i do wszelkich poświęceń - aż do męczeństwa za wiarę, aż do śmierci za Ojczyznę: Bóg i Ojczyzna są treścią wewnętrzną tego znaku. Hasło »Czuwaj« na nim - to pobudka, ostrzeżenie: oznacza gotowość ducha do pracy nieustannej...".

Ostatecznie kształt krzyża harcerskiego został zatwierdzony podczas Zjazdu Zjednoczeniowego ZHP, który odbył się w dniach 1-2 listopada 1918 roku w Lublinie, który zatwierdził go jako odznakę Związku Harcerstwa Polskiego.

Akty prawne ZHP dotyczące krzyża:

Ochrona prawna znaków ZHP

Treść ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508) (strony 99-100)